Kiedy dziecko zaczyna chodzić? Pełzanie, raczkowanie, kroki

Dziecko zaczyna chodzić samodzielnie najczęściej około pierwszych urodzin, ale zdrowa norma jest szeroka: w badaniu WHO dzieci stawiały pierwsze samodzielne kroki w wieku od 8,2 do 17,6 miesiąca, a połowa z nich chodziła sama do 12. miesiąca (WHO, okna osiągnięć rozwoju ruchowego). Raczkowanie na czworakach pojawia się zwykle między 5. a 13. miesiącem, a część dzieci w ogóle go nie przechodzi. Według amerykańskiego CDC większość dzieci w wieku 18 miesięcy chodzi bez trzymania się kogokolwiek i czegokolwiek (CDC, 18 miesięcy).

Ten tekst porządkuje normy, ale nie zastępuje lekarza. Żłobek nie diagnozuje — jeśli rozwój ruchowy dziecka cię niepokoi, pierwszym krokiem jest rozmowa z pediatrą.

Jak wygląda droga od leżenia do chodzenia?

Chodzenie nie pojawia się nagle. Dziecko składa je z kilku wcześniejszych umiejętności, które zazębiają się w czasie. WHO zbadało sześć z nich u dzieci z Ghany, Indii, Norwegii, Omanu i USA i dla każdej podało „okno osiągnięcia” — przedział wieku, w którym umiejętność pojawia się u zdrowych dzieci (od 1. do 99. percentyla). Dane pochodzą z tabeli okien WHO i tabeli percentyli WHO:

Umiejętność	Okno osiągnięcia (miesiące)	Mediana (miesiące)
Stanie z pomocą (trzymanie się mebla lub dorosłego)	4,8–11,4	7,4
Raczkowanie na czworakach	5,2–13,5	8,3
Chodzenie z pomocą (przy meblach, za rękę)	6,0–13,7	9,0
Samodzielne stanie	6,9–16,9	10,8
Samodzielne chodzenie	8,2–17,6	12,0

Okna dla samodzielnego stania i samodzielnego chodzenia są najszersze ze wszystkich badanych umiejętności — wynoszą odpowiednio 10,0 i 9,4 miesiąca (streszczenie badania WHO, RTI). Autorzy podkreślają, że okna pokazują normalną zmienność wśród zdrowych dzieci. To, że dziecko sąsiadów chodzi w 10. miesiącu, a twoje w 15., mieści się w tej samej normie.

Kiedy dziecko zaczyna pełzać?

Pełzanie to przesuwanie się do przodu na brzuchu, z pomocą rąk i nóg, bez unoszenia tułowia nad podłogę. Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) opisuje je jako jeden z kilku stylów przemieszczania się niemowląt — obok klasycznego raczkowania, „chodu niedźwiedzia” na wyprostowanych rękach i nogach, przesuwania się na pupie, poruszania się bokiem lub tyłem i przetaczania (HealthyChildren.org, AAP).

Dla pełzania WHO nie podaje osobnego okna wieku, więc nie podajemy go i my. Warto natomiast wiedzieć, że dziecko spędzające dużo czasu na brzuchu ma więcej okazji, żeby tę umiejętność odkryć. AAP zwraca uwagę, że zabawa na brzuchu pod okiem dorosłego przygotowuje dziecko do przesuwania się na brzuchu i do raczkowania (HealthyChildren.org).

Kiedy dziecko zaczyna raczkować?

Raczkowanie to poruszanie się na czworakach: dziecko opiera ciężar na dłoniach i kolanach i przestawia naprzemiennie rękę i przeciwległe kolano (HealthyChildren.org). W badaniu WHO okno raczkowania wynosi od 5,2 do 13,5 miesiąca, a mediana — 8,3 miesiąca (WHO).

Czy dziecko może nie raczkować?

Tak. W badaniu WHO 4,3% zdrowych dzieci nigdy nie raczkowało na czworakach (streszczenie badania WHO, RTI). AAP pisze wprost, że nie każde niemowlę raczkuje w tradycyjny sposób (HealthyChildren.org). Dziecko, które przesuwa się na pupie albo od razu zaczyna wstawać przy meblach, nie „opuściło” niczego, co trzeba nadrabiać. Jeśli jednak dziecko nie przemieszcza się samodzielnie w żaden sposób, to dobry temat na rozmowę z pediatrą.

Kiedy dziecko wstaje i chodzi przy meblach?

Podciąganie się do stania i chodzenie bokiem wzdłuż kanapy to etap, który poprzedza samodzielne kroki. CDC wymienia obie umiejętności jako typowe dla dziecka w wieku 12 miesięcy (CDC, 1 rok). W badaniu WHO stanie z pomocą pojawiało się w oknie 4,8–11,4 miesiąca, a chodzenie z pomocą — 6,0–13,7 miesiąca (WHO).

W domu wystarczy stabilny mebel na odpowiedniej wysokości i wolna przestrzeń. Dziecko samo odkryje, że może puścić jedną rękę, potem drugą, a potem przejść kawałek między kanapą a stołem.

Kiedy dziecko stawia pierwsze samodzielne kroki?

Według CDC większość dzieci w wieku 15 miesięcy robi kilka kroków samodzielnie (CDC, 15 miesięcy), a w wieku 18 miesięcy chodzi bez trzymania się kogokolwiek i czegokolwiek (CDC, 18 miesięcy). CDC opisuje w ten sposób umiejętności, które ma co najmniej 75% dzieci w danym wieku — to więc próg, a nie średnia (to samo źródło).

Pierwsze kroki zwykle wyglądają niezgrabnie: szeroko rozstawione nogi, ręce w górze, częste lądowanie na pupie. To normalne. AAP zaznacza, że chodzenie na palcach jest zwyczajne na początku nauki chodzenia, ale utrzymujące się po 2. roku życia warto skonsultować z pediatrą (HealthyChildren.org, buty dla dzieci).

Czy chodzik pomaga w nauce chodzenia?

Nie. Stanowisko AAP jest jednoznaczne: chodziki nie pomagają dziecku nauczyć się chodzić, a mogą nawet opóźnić moment, w którym zacznie chodzić samo (HealthyChildren.org, AAP). AAP wzywa do zakazu produkcji i sprzedaży chodzików na kółkach, a w Kanadzie chodziki są już zakazane (to samo źródło).

Główny problem to bezpieczeństwo. Według AAP dziecko w chodziku może przejechać ponad 3 stopy, czyli ponad 90 cm, w ciągu sekundy, a większość wypadków zdarza się, gdy dorosły jest obok i po prostu nie zdąży zareagować. Najczęstszy uraz to upadek ze schodów. Jako bezpieczniejsze zamienniki AAP wymienia stacjonarne centra aktywności bez kółek i kojce (HealthyChildren.org).

Najlepszą „pomocą” do nauki chodzenia jest więc podłoga, stabilne meble do podciągania się i dorosły, który asekuruje, ale nie prowadzi za obie ręce przez cały czas.

Jakie buty na pierwsze kroki?

AAP pisze, że w pierwszych miesiącach stopy dziecka rozwijają się najlepiej, gdy nie są zamknięte w butach, a do ochrony przed zimnem wystarczą skarpetki. Buty stają się potrzebne, gdy dziecko zaczyna chodzić na zewnątrz — dla ochrony stóp (HealthyChildren.org).

Przy wyborze AAP radzi:

• wygodne buty z antypoślizgową podeszwą, które pomagają utrzymać stabilność na śliskiej podłodze;
• dobrze wykonane, ale niekoniecznie drogie — pierwsza para zwykle wystarcza na nie więcej niż 2–3 miesiące, bo stopa rośnie bardzo szybko (HealthyChildren.org).

Kiedy dziecko nie chodzi — kiedy iść do lekarza?

CDC zachęca, żeby nie czekać: jeśli dziecko nie osiąga jednej lub kilku umiejętności typowych dla swojego wieku, traci umiejętności, które już miało, albo coś innego cię niepokoi, porozmawiaj z lekarzem i zapytaj o ocenę rozwoju (CDC).

Z pediatrą warto porozmawiać, gdy:

• dziecko w wieku 18 miesięcy nie chodzi samodzielnie — to umiejętność typowa dla tego wieku według CDC, a górna granica okna WHO to 17,6 miesiąca (WHO);
• w wieku 12 miesięcy nie podciąga się do stania (CDC, 1 rok);
• dziecko chodziło lub raczkowało, a przestało;
• po 2. roku życia nadal chodzi głównie na palcach albo, niezależnie od wieku, bardzo często się przewraca i z trudem wstaje (HealthyChildren.org).

Pediatra może skierować dziecko do fizjoterapeuty dziecięcego albo innego specjalisty. W Animisiowym Centrum SI przy Żłobku AniMiś w Wierzbinie dostępne są m.in. konsultacja rehabilitacyjna, analiza chodu u ortopedy oraz terapia ręki i stopy — z Centrum korzystają także dzieci spoza żłobka (Centrum SI i cennik).

Jak wygląda ruch w żłobku?

Żłobek AniMiś w Wierzbinie opiekuje się dziećmi w wieku 0–3 lata, w dwóch kameralnych grupach: maluszków i starszaków (o żłobku). W żłobku spotykają się więc dzieci, które dopiero raczkują, i takie, które biegają. Dla nas to codzienność, nie wyjątek — każde dziecko porusza się po sali tak, jak w danym momencie umie.

Przedpołudnie to u nas czas zajęć i zabawy, w tym aktywności ruchowej, a kiedy pogoda pozwala — ogrodu (plan dnia w żłobku). Do zabawy ruchowej mamy w żłobku m.in. suchy basen z kulkami i dmuchaną zjeżdżalnię — zdjęcia można zobaczyć w galerii. W ofercie zajęć są też zajęcia ogólnorozwojowe z elementami piłki nożnej.

W sali nie przyspieszamy chodzenia. Dziecko, które chce stać przy stoliku, ma stolik. Dziecko, które raczkuje, ma wolną podłogę. Jeśli opiekunka zauważy coś w ruchu dziecka, co warto pokazać lekarzowi, mówi o tym rodzicowi wprost — bez stawiania diagnoz.

Wcześniejszy etap — siadanie — opisujemy we wpisie kiedy dziecko zaczyna siadać.

Najczęstsze pytania

W którym miesiącu dziecko zaczyna chodzić?

Połowa dzieci w badaniu WHO chodziła samodzielnie do 12. miesiąca, a zdrowa norma obejmuje wiek od 8,2 do 17,6 miesiąca (WHO). Większość dzieci chodzi samodzielnie do 18. miesiąca (CDC).

Kiedy dziecko zaczyna raczkować?

Zwykle między 5,2 a 13,5 miesiąca, z medianą 8,3 miesiąca (WHO). Część dzieci raczkuje inaczej niż na czworakach albo w ogóle pomija ten etap.

Czy to źle, że dziecko nie raczkuje?

Samo w sobie nie. W badaniu WHO 4,3% zdrowych dzieci nigdy nie raczkowało na czworakach (RTI). Ważniejsze jest, czy dziecko w ogóle przemieszcza się samodzielnie i czy dalej się rozwija.

Czy chodzik albo pchacz przyspieszy chodzenie?

Chodzik nie — według AAP nie pomaga w nauce chodzenia, może ją opóźnić i jest niebezpieczny (HealthyChildren.org). O pchaczach to stanowisko się nie wypowiada; najprostszą pomocą pozostają stabilne meble i podłoga.

Czy dziecko w domu może chodzić boso?

AAP pisze, że w pierwszych miesiącach stopy rozwijają się najlepiej bez butów, a buty są potrzebne, gdy dziecko zaczyna chodzić na zewnątrz (HealthyChildren.org). W domu ważne jest, żeby podłoga nie była śliska.

Jeśli chcesz zobaczyć salę, w której raczkujące i chodzące dzieci bawią się razem, zajrzyj na stronę zapisów i umów się na wizytę.